۲۴ اوت ۲۰۲۶ - مطالعه جدید منتشر شده در نشریه Nature Communications بررسی کرده است که آیا آگونیست‌های گیرنده پپتید-۱ شبه‌گلوکاگون (GLP-1RAs) با خطر کمتر ابتلا به سل در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ در مقایسه با سایر داروهای کاهنده قند خون مرتبط هستند یا خیر.

تلاقی سل و دیابت نوع ۲

سل (TB) همچنان یک چالش بزرگ سلامت جهانی است و بر اساس تخمین ها در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰.۸ میلیون نفر را درگیر کرده است. بارِ مداوم سل با ظهور عوامل خطری مانند دیابت نوع ۲ (T2D) تشدید می‌شود که احتمال ابتلا به سل فعال را افزایش می‌دهد. افراد مبتلا به T2Dبه دلیل نقص در پاسخ‌های ایمنی ذاتی و اکتسابی ناشی از هایپرگلیسمی (قند خون بالا) مزمن، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر سل دارند و این موضوع، پیشگیری و مدیریت سل را در این جمعیت دشوار می‌کند. با افزایش شیوع سل و دیابت، نیاز مبرمی به درک تاثیر درمان‌های مختلف دیابت بر خطر سل وجود دارد.

آگونیست‌های گیرنده پپتید-۱ شبه‌گلوکاگون (GLP-1RAs) دسته‌ای از داروهای کاهنده قند خون هستند که مزایایی فراتر از کنترل قند دارند؛ از جمله محافظت قلبی-عروقی و کلیوی، کاهش وزن و اثرات احتمالی تعدیل‌کننده ایمنی. با وجود این ویژگی‌ها، تأثیر  GLP-1RAبر حساسیت به سل هنوز به خوبی شناخته نشده است. در مقابل، داروهای دیگر مانند متفورمین، سولفونیل‌اوره‌ها و مهارکننده‌های  SGLT2از نظر خطر سل بیشتر بررسی شده‌اند، اما نتایج متناقض بوده‌اند.

ارزیابی تأثیر  GLP-1RAبر خطر سل

این مطالعه کوهورت گذشته‌نگر از داده های شبکه جهانی تحقیقات سلامت «TriNetX» استفاده کرد که شامل سوابق الکترونیک سلامت حدود ۱۵۳ میلیون نفر از ۱۴۳ سازمان درمانی است. بروز سل در افراد مبتلا به T2D که درمان با GLP-1RA را شروع کردند، با کسانی که درمان با سایر داروهای رایج را آغاز کردند، مقایسه شد. بر اساس معیارهای ورود به مطالعه، بیماران باید کاربر جدید دارو باشند و سابقه قبلی مصرف داروها را نداشته باشند. گروه‌های درمانی بر اساس اولین دسته دارویی شروع‌شده تعیین شدند و پیگیری از یک روز پس از اولین نسخه آغاز شد. برای افزایش دقت، «تطبیق نمره تمایل» انجام شد که متغیرهای دموگرافیک، بالینی، بیماری‌های هم‌زمان، عوارض دیابت، وضعیت اجتماعی-اقتصادی، سبک زندگی و داروهای پایه را در نظر می‌گرفت. پیامد اصلی، بروز سل بود و پیامدهای ثانویه شامل سل ریوی و خارج‌ریوی بود. پیگیری تا زمان تشخیص سل، آخرین مراجعه بالینی، مرگ یا ۵ سال پس از تاریخ شروع مطالعه ادامه داشت.

درمان با  GLP-1RAبا خطر کمتر سل مرتبط است

در کوهورت‌های تطبیق‌یافته، افرادی که  GLP-1RAدریافت می‌کردند با مصرف‌کنندگان سولفونیل‌اوره‌ها، متفورمین، مهارکننده‌های  DPP-4و مهارکننده‌های SGLT2 مقایسه شدند. این تحلیل نشان داد که درمان با  GLP-1RAبا بروز بسیار کمتر سل در مقایسه با هر چهار گروه دیگر همراه است. خطر سل ریوی در تمامی مقایسه‌ها پایین‌تر بود، در حالی که خطر سل خارج‌ریوی تنها در مقایسه با سولفونیل‌اوره‌ها و مهارکننده‌های  DPP-4به‌طور معناداری کمتر بود. در مقایسه با مهارکننده‌های SGLT2، خطر سل ریوی به طور معناداری کمتر بود، اما تفاوت معناداری در سل خارج‌ریوی مشاهده نشد. تحلیل‌های زیرگروهی نشان داد که این اثر محافظتی در بیماران جوان‌تر و کسانی که  BMIپایین‌تری داشتند، قوی‌تر است. یافته‌ها در تحلیل‌های حساسیت نیز عموماً تایید شدند. با این حال، در تحلیل محدود به ایالات متحده، این ارتباط کاهش یافت و در مقایسه با مهارکننده‌های  SGLT2از نظر آماری معنادار نبود. پژوهشگران برای اطمینان از صحت نتایج، آزمونی را با استفاده از کنترل منفی انجام دادند؛ به این معنا که بررسی کردند آیا داروهای GLP-1 بر بیماری کاملاً نامرتبی مانند سرطان پوست نیز اثر می‌گذارند یا خیر. عدم مشاهده هرگونه ارتباط بین این داروها و سرطان پوست، نشان داد که نتایج به‌دست‌آمده در مورد کاهش خطر سل، معتبر بوده و ناشی از خطاهای محاسباتی یا سوگیری‌های آماری نیست.

پیامدهای بالینی و جهت‌گیری‌های آینده

این مطالعه ارتباطی را بین درمان GLP-1RA و کاهش خطر سل را نشان داد که بر اهمیت ریسک عفونت در تصمیم‌گیری‌های درمانی تأکید می‌کند. با این حال، به دلیل مشاهده‌ای بودن مطالعه، نمی‌توان رابطه علت و معلولی قطعی بین مصرف GLP-1RAها و بیماری سل برقرار کرد. پایگاه داده فاقد اطلاعاتی مانند سابقه تماس با سل، عفونت نهفته، یافته‌های رادیوگرافیک، شدت بیماری، دوز دارو و میزان پایبندی به درمان بود. نویسندگان مقاله تأکید کرده‌اند که نتایج ممکن است تحت تأثیر تفاوت‌های منطقه‌ای و تغییرات زمانی باشد. همچنین آن‌ها اشاره کردند که در یکی از مراحل تحلیل داده‌ها، به دلیل ثبتِ اطلاعات درمانی در زمانِ نامناسب (پس از شروع دوره بررسی)، احتمال بروز خطا در محاسباتِ زمانی وجود داشته است.برای اثبات و روشن شدن این مشاهدات، تحقیقات آینده باید بر روشن کردن مکانیسم‌های اساسی، انجام مطالعات بالینی آینده‌نگر و بررسی سیستماتیک موارد سل گزارش‌شده در کارآزمایی‌های تصادفی کنترل‌شده تمرکز کنند.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20260824/Researchers-link-GLP-1-drugs-to-lower-tuberculosis-risk-in-type-2-diabetes.aspx